Proces cywilny

- proces włoski: podstawą odrodzenie zasad procesu rzymskiego, działalność glosatorów, komentatorów i kanonistów: proces rzymsko-kanoniczny

- rozpowszechnienie pisemności; toczony głównie poprzez wymianę pism procesowych

Proces w średniowieczu

- powstanie procesu związane z powstaniem organizacji państwowej i specjalnych organów

- w czasach przedpaństwowych – samopomoc; zemsta prywatna; karanie wewnątrz rodu

- z czasem – umowa o oddanie sprawy sądowi (na zgromadzeniach, jawnie, ustnie)

- potrzeba unifikacji prawa, likwidacji partykularyzmu prawnego

- wyrazem omnipotencji władzy absolutnej – obejmowanie reglamentacją prawną wszelkich dziedzin życia

- działania w celu skodyfikowania prawa karnego (procesowego i materialnego)

- okres ordynacji karnych

- Constitutio Criminalis Carolina – kodeks karny Karola V z 1532 roku:

- działalność glosatorów (Azo), kanonistów (Durantis), komentatorów (Bartolus de Saxoferrato, Baldus de Ubaldis, Albertus Gandinus), XVI w. – Tiberius Decianus, Julius Clarus, Prosper Farinaccius

- oddziaływanie prawa rzymskiego, germańskiego, kanonicznego, rozwiązań poszczególnych praw statutowych; wpływ lokalnych uwarunkowań

- rozpowszechnienie się zasady publicznoprawnej – uznawanie każdego przestępstwa za czyn naruszający interes ogółu i zakłócający ustalony przez państwo porządek publiczny – związane z ogólnym wzrostem czynnika państwowego

- ograniczanie wojen prywatnych – ustawy: „ustawy pokoju” (constitutiones pacis), „pokoje ziemskie” (Landfrieden) – szczegółowo regulujące warunki i formy zemsty prywatnej

- ograniczanie czasu wojen – rozejm boży; we Francji – tzw. czterdziestodniówka królewska (zakaz atakowania przez 40 dni krewnych nieprzyjaciela, którzy nie byli przy wybuchu sporu)

Wczesne średniowiecze

- w społeczeństwie pierwotnym – karanie w ramach rodu i siłami społ. rodowej

Wpływ prawa rzymskiego

- wulgaryzacja – przemiany w prawie rzymskich, które nastąpiły w czasach poklasycznych; prawo wulgarne podstawą dla Brewiarza Alaryka

- działalność glosatorów i komentatorów: w Italii (od Pawii w X wieku, następnie w Bolonii Irnerius i uczniowie, quattuor doctores: Martinus, Bulhgarus, Jacobus, Hugo) – egzegeza tekstów, objaśnienia (glosy), uogólnienia całej legis (summa), dokonywanie zestawień wszystkich postanowień Corpus Iuris Civilis odnoszących się do danej kwestii

- dziedziczenie – wraz z pojawieniem się indywidualnej własności

- początkowo – bez możliwości swobodnego dysponowania mieniem na wypadek śmierci – dziedziczenie wg określonego prawnie porządku (w zależności od bliskości pokrewieństwa) – znane tylko dziedziczenie beztestamentowe (ab intestato)

- przedmiotem spadkobrania – początkowo ruchomości

- cechą – względny charakter, skuteczność tylko między stronami zobowiązania (inter partes)

- w prawie średniowiecznym – nie zawsze przestrzegany rozdział między prawem rzeczowym a zobowiązaniowym

- zobowiązania – pierwotnie – z czynów niedozwolonych (deliktów) – nie odróżniano skutków cywilnych i karnych

- drugim źródłem – umowy: formalne i realne

- pierwotne – nabywca nie wywodził swego prawa od poprzednika, nabycie niezależne od czyichkolwiek uprawnień – zawłaszczenie, znalezienie rzeczy, łupy wojenne, własność rzeczy wyrzuconych na brzeg z rozbitego okrętu, w czasach pierwotnych – zasiedzenie; nieruchomości – poprzez karczunek i trwałą uprawę gruntu; zapowiedź – interdicto – zakaz wstępu i korzystania z ziemi przez inne osoby